اقدام پژوهی چیست؟

اقدام پژوهی یا پژوهش در عمل، یکی از روش های تحقیق مختلط است که در آن هم از داده های کمی و هم از داده های کیفی جهت تبیین پدیده ها بهره گرفته می شود. اقدام پژوهی ترکیبی از پژوهش و عمل است که پژوهشگر در فرآیند آن تلاش می¬کند تا مسئله را بشناسد و برای حل یا کاهش عوارض آن، بکوشد. در تعریف دیگری اقدام پژوهی عبارت است از فعالیت علمی در محیط کاری که در آن، محقق یا محققان، با روشی ابتکاری برای تبدیل وضع موجود(نامطلوب) به وضع مطلوب فعالیت می کنند. هر چند ادبیات و کاربرد اقدام پژوهی، اغلب زمینه های فرهنگی و آموزشی را به ذهن متبادر میکند و بیشترین تحقیقات انجام شده در این حوزه توسط معلمان و در آموزش و پرورش صورت گرفته، ولی در بسیاری از سازمان ها نیز برای بهبود شرایط بکار گرفته شده است.

تاریخچه اقدام پژوهی

نظریات جان دیویی در اوایل قرن بیستم مبنی بر ضرورت "پیوند بین عمل و علم" و "یادگیری از طریق انجام دادن"، نقش مهمی در توسعه رویکرد علمی جدید ـ اقدام پژوهی ـ داشت. اما اولین بار این مفهوم توسط کرت لوین در سال 1946 ابداع و به نام او ثبت شد. جان کولیر نیز در همان زمان، کارهای زیادی در مورد اقدام پژوهی انجام داده بود که بعدا منتشر شد. در سال 1953 استفن کوری با انتشار کتابی به نام "تحقیق در عمل برای بهبود فعالیت های تدریس مدرسه" تأثیر زیادی بر گسترش اقدام پژوهی در آموزش گذاشت. کوری معتقد بود که معلمان، خود باید نتایج تحقیق خودشان را بدست آورند، زیرا در این صورت بهتر می توانند از این نتایج برای بهبود تدریس شان استفاده کنند. به واسطه تلاشهای کوری بود که این نوع تحقیق به عنوان شکلی از آموزش ضمن خدمت معلمان در ایالات متحده ارائه گردید، هرچند که با مخالفت محققان دانشگاهی، تا دهه 80 میلادی با محدودیت هایی مواجه گردید. اقدام پژوهی در کشورمان از اوایل دهه 70 شمسی مورد توجه آموزش و پرورش قرار گرفت و با حمایت های صورت گرفته، به تدریج در بین فرهنگیان توسعه یافت.

آشنایی با اقدام پژوهی

یکی از اهداف متعالی آموزش¬های فنی و حرفه ای، توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور از طریق مهارت آموزی و ایجاد اشتغال پایدار است. ایفای نقش کلیدی مربیان در تحقق این هدف و در پاسخگویی به نیازهای گوناگون جامعه و مهارت آموزان در ابعاد مختلف، مستلزم اتخاذ رویکرد جدیدی برای مواجهه با مسائل آموزشی و فرآیند یاددهی ـ یادگیری، در محیط ها و کارگاه های آموزشی است که ضرورت همراه شدن پژوهش در کنار آموزش را بیش از گذشته برجسته می نماید، در حالیکه طبق آخرین ارزیابی صورت گرفته و بر اساس نتایج حاصل از اجرای طرح ارزیابی درونی مراکز سازمان، عامل فعالیت های پژوهشی مربیان با میانگین 13% و سطح مطلوبیت بسیار ضعیف، پایین تر از سایر عوامل قرار دارد. اقدام پژوهی که به عنوان یک رویکرد پژوهشی، سالها در آموزش و پرورش دنیا و کشورمان مورد استفاده قرار گرفته، می تواند دروازه ورود مربیان به عرصه فعالیت های پژوهشی باشد که در این راستا تدوین ساز و کارهای لازم در شیوه نامه پژوهش سازمان، بسیار تأثیرگذار خواهد بود.

ویژگی های اقدام پژوهی

یکی از دلایل گسترش اندیشه پژوهش در عمل، ناکارآمدی تحقیقات آموزشی در رفع نیازهای آنها در کلاس درس است. ممکن است محققان بسیار باهوش باشند ولی به اطلاعات مشابهی که معلمان در مواجهه با دانش‌آموزان واقعی در شرایط کلاس‌های واقعی و با اهداف یادگیری واقعی با آن‌ها روبه‌رو می‌شوند، دسترسی ندارند.

در اقدام پژوهی برخلاف پژوهش های مرسوم دانشگاهی، معلم خود با مسئله ای در محیط کار و در حین آموزش مواجه شده و خود او به جستجو و کاوش برای حل آن می پردازد و نهایتا علاوه بر اینکه خود پژوهش باعث تلاش و ایجاد چالش برای معلم می شود، موجب تأمل، تعقل، تفکر و در نهایت یادگیری خواهد شد. دیگر اینکه معلم برای حل آن مسئله دغدغه دارد، فردی خنثی و بی طرف نیست، (بیشتر…)

ادامه مطلب

اهداف و نتایج اقدام پژوهی

ـ کمک به حل مسائل واقعی افراد در ضمن کار در سازمان ها

ـ رفع مشکلاتی که در موقعیت های خاص تشخیص داده شده اند یا بهبود بخشیدن به آنها

ـ مجهز کردن معلمان به مهارتها و روشهای جدید، افزودن بر توانایی تحلیل و افزایش خودآگاهی آنان

ـ افزودن رویکردهای جدید آموزش و یادگیری به نظام جاری که به طور معمول دافع نوگرایی و تغییر است (بیشتر…)

ادامه مطلب

مراحل اقدام پژوهی

کرت لوین اقدام پژوهی را شامل چهار مرحله برنامه ریزی، اقدام، مشاهده و تأمل و تفکر می داند که باید در یک بستر چرخه ای تکرار شوند. کاملترین روش شامل یک فرآیند نه مرحله ای به شرح ذیل است:

ـ مشخص کردن موضوع و عنوان پژوهش

ـ توصیف وضعیت موجود و تشخیص مسئله

ـ گردآوری داده ها با استفاده از یادداشت های معلم، پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده(شواهد ۱) (بیشتر…)

ادامه مطلب

نمونه هایی از عناوین اقدام پژوهی

ـ آموزش پروژه محور چه تأثیری بر یادگیری کارآموزان من دارد؟

ـ چگونه می توانم کارآموزانم را به رعایت توصیه های ایمنی ترغیب نمایم؟

ـ  چکونه استرس آزمون پایان دوره را کاهش دهم؟

ـ چگونه استهلاک تجهیزات آموزشی را کاهش دهم؟

ـ وسیله کمک آموزشی مناسب برای دوره آموزشی من چیست؟

ـ آیا آموزش مجازی برای اجرای دوره من، اثربخش است؟ (بیشتر…)

ادامه مطلب